loading/hle�
(38) Page 6 (38) Page 6
Margir biskupanna, er eftir Guðbrand komu, létu sér og annt um skólana. Einkum er nefndur Brynjólfur biskup Sveinsson, en hann hafði kennt í dönskum latínuskóla (var konrektor í Hróarskelduskóla 1632-1638). Hans er að því getið, að hann tók upp kennslu í heimspeki í Skálholtsskóla. Þeir sem brautskráðust úr latínuskólunum voru orðnir prestsefni. Æðra nám var ekki til í landinu. Þess urðu menn að leita erlendis. Einkum leituðu íslenskir námsmenn til Kaupmannahafnar, en einnig til Þýskalands og jafnvel til Frakklands. Friðrik III hafði stutt að háskólanámi Is- lendinga í Kaupmannahöfn með því að ætla þeim styrk og vist á Garði. Var þetta gert með bréfi konungs frá 23. desember 1579. Frá dögum Kristjáns IV eru og tvenn laga- boð, er varða háskólanám íslenskra náms- manna. Hið fyrra er frá því 1. apríl 1618. Er þar lagt fyrir höfuðsmann að láta biskupana senda að minnsta kosti einn duglegan nem- anda frá hvorum skóla til að stunda nám við Kaupmannahafnarháskóla. Hið síðara laga- boð er frá 11. mars 1633. Er þar svo fyrir mælt, að þeir íslendingar, er nám hafi stund- að í háskólanum í Kaupmannahöfn, skuli ganga fyrir öðrum til embætta þar, ef lifnaður þeirra og framferði sé eigi til fyrirstöðu. Eins og gefur að skilja var menntun manna lengi bundin kristinni uppfræðslu. Páll Egg- ert Ólason telur að í lok 17. aldar hafi dregið úr lestrarkunnáttu manna, enda þótt ekki sé ljóst, hvers vegna það hefur gerst. Er líklegra, að á 17. öld og í upphafi 18. aldar hafi meira borið á vanþekkingu manna í lestri, þegar bækur urðu almennari, og einnig vegna nýrra hugmynda úti í Evrópu um að auka skyldi alþýðumenntun. I bréfi, sem biskuparnir Jón Vídalín og Steinn Jónsson skrifa konungi 1717, segir, að fáir bændur geti lesið og skrif- að, og hafi þetta í för með sér mikla van- þekkingu í kristnum fræðum. Bera þeir sig undan því, að engir barnaskólar séu til í landinu og telja hina mestu nauðsyn á því, að í hverri sýslu sé settur á stofn skóli til þess að fátæk börn læri þar lestur. Skyldu þau vera þar ókeypis, en börnum efnaðra manna var ætlað að kosta nám sitt. Jón biskup Vídalín bauðst til að gefa eignarjörð sína, Drumb- oddsstaði, til skóla í Árnesþingi. Ekki báru tillögur biskupanna nokkurn árangur. Jón biskup Árnason, sem var í embætti 1722 til dauðadags 1743, samdi álitsskjal um fræðslu barna og sendi stjórninni 1736. Segir hann kennslu einungis fara fram í heimahús- um, þar sem foreldrar séu færir til þess, en mörg heimili séu, þar sem enginn sé lesandi. Telur hann brýna nauðsyn bera til að stofna skóla í hverri sýslu, þar sem reisa skyldi hús handa 10 börnum, sem vera skyldu í skólan- um allt árið nema einn mánuð á undan hey- önnum. Foreldrar skyldu leggja börnum sín- um til klæði og rúmföt, en annað skyldi lagt til af bónda þeim, er sæti skólajörðina. Fengi bóndi jörðina afgjaldslausa og skyldi bisk- upstíund og konungstíund renna til skólanna. Kennarar skyldu vera fátækir ölmususveinar, er brautskráðst hefðu úr latínuskólanum, og skyldu þeir kenna lestur, skrift og að skilja fræðin. Þessum tillögum var í engu sinnt, og líkt fór um aðrar tillögur á þessum árum. Það var ekki fyrr en Ludvig Harboe kom til sög- unnar að breyting varð á. Jón Thorchillius (1697 - 5. maí 1759), sonur Þorkels Jónssonar í Innri-Njarðvík og Ljót- unnar Sigurðardóttur í Leirárgörðum Árna- sonar lögmanns Oddssonar biskups Einars- sonar prests og skálds Sigurðssonar í Eydöl- um, varð rektor í Skálholti 1728, en lét af því starfi 1737 vegna ósamkomulags við Jón biskup. Meðal annars deildi Jón Thorchillius á kost og mataræði sveina í Skálholti, eins og fleiri á þessum tíma. Fór hann það ár til Kaupmannahafnar og lagði fyrir stjórnina tillögur um stofnun prestaskóla í Hítardal (og afnám brennivínssölu á íslandi). Að sögn var hann manna best að sér, guðfræðingur frá Kaupmannahafnarháskóla 1721 og stundaði háskólanám í Kiel eitt ár, en var stygglyndur og þunglyndur með köflum. Taldi hann sem betur mundi borgið kirkjustjórn og trúarlífi á Islandi, ef danskir menn eða norskir væru settir í embætti biskupa hér. I Kaupmanna- höfn kynntist Jón mönnum í kirkjustjórnar- ráðinu, og þótt stjórnin yrði ekki við tillögum hans í skólamálum og bindindismálum, tók stjómarráðið íslensk kirkju- og skólamál til rækilegrar íhugunar og hafði Jón Thorchillius með í ráðum. Varð niðurstaðan sú, að sendur skyldi danskur maður til Islands með bisk- upsvaldi og sæti hann á Hólum, eftir fráfall Steins biskups Jónssonar 1739. Varð Ludwig Harboe, sóknarprestur að Kastalakirkju í Kaupmannahöfn, fyrir valinu en honum til aðstoðar var fenginn til ferðarinnar Jón Thorchillius. Lögðu þeir til íslands um mitt sumar 1741. Ferð þeirra félaga vakti miklar deilur með mönnum og bæði öfund og tortryggni, og var þeim illa tekið í fyrstu. En í þessari ferð er í fyrsta skipti gerð úttekt á menntunarstöðu og skólahaldi á íslandi. Skólinn á Hólum var báglega kominn á
(1) Front Board
(2) Front Board
(3) Front Flyleaf
(4) Front Flyleaf
(5) Front Flyleaf
(6) Front Flyleaf
(7) Front Flyleaf
(8) Front Flyleaf
(9) Page I
(10) Page II
(11) Page III
(12) Page IV
(13) Page V
(14) Page VI
(15) Page VII
(16) Page VIII
(17) Page IX
(18) Page X
(19) Page XI
(20) Page XII
(21) Page XIII
(22) Page XIV
(23) Page XV
(24) Page XVI
(25) Page XVII
(26) Page XVIII
(27) Page XIX
(28) Page XX
(29) Page XXI
(30) Page XXII
(31) Page XXIII
(32) Page XXIV
(33) Page 1
(34) Page 2
(35) Page 3
(36) Page 4
(37) Page 5
(38) Page 6
(39) Page 7
(40) Page 8
(41) Page 9
(42) Page 10
(43) Page 11
(44) Page 12
(45) Page 13
(46) Page 14
(47) Page 15
(48) Page 16
(49) Page 17
(50) Page 18
(51) Page 19
(52) Page 20
(53) Page 21
(54) Page 22
(55) Page 23
(56) Page 24
(57) Page 25
(58) Page 26
(59) Page 27
(60) Page 28
(61) Page 29
(62) Page 30
(63) Page 31
(64) Page 32
(65) Page 33
(66) Page 34
(67) Page 35
(68) Page 36
(69) Page 37
(70) Page 38
(71) Page 39
(72) Page 40
(73) Page 41
(74) Page 42
(75) Page 43
(76) Page 44
(77) Page 45
(78) Page 46
(79) Page 47
(80) Page 48
(81) Page 49
(82) Page 50
(83) Page 51
(84) Page 52
(85) Page 53
(86) Page 54
(87) Page 55
(88) Page 56
(89) Page 57
(90) Page 58
(91) Page 59
(92) Page 60
(93) Page 61
(94) Page 62
(95) Page 63
(96) Page 64
(97) Page 65
(98) Page 66
(99) Page 67
(100) Page 68
(101) Page 69
(102) Page 70
(103) Page 71
(104) Page 72
(105) Page 73
(106) Page 74
(107) Page 75
(108) Page 76
(109) Page 77
(110) Page 78
(111) Page 79
(112) Page 80
(113) Page 81
(114) Page 82
(115) Page 83
(116) Page 84
(117) Page 85
(118) Page 86
(119) Page 87
(120) Page 88
(121) Page 89
(122) Page 90
(123) Page 91
(124) Page 92
(125) Page 93
(126) Page 94
(127) Page 95
(128) Page 96
(129) Page 97
(130) Page 98
(131) Page 99
(132) Page 100
(133) Page 101
(134) Page 102
(135) Page 103
(136) Page 104
(137) Page 105
(138) Page 106
(139) Page 107
(140) Page 108
(141) Page 109
(142) Page 110
(143) Page 111
(144) Page 112
(145) Page 113
(146) Page 114
(147) Page 115
(148) Page 116
(149) Page 117
(150) Page 118
(151) Page 119
(152) Page 120
(153) Page 121
(154) Page 122
(155) Page 123
(156) Page 124
(157) Page 125
(158) Page 126
(159) Page 127
(160) Page 128
(161) Page 129
(162) Page 130
(163) Page 131
(164) Page 132
(165) Page 133
(166) Page 134
(167) Page 135
(168) Page 136
(169) Page 137
(170) Page 138
(171) Page 139
(172) Page 140
(173) Page 141
(174) Page 142
(175) Page 143
(176) Page 144
(177) Page 145
(178) Page 146
(179) Page 147
(180) Page 148
(181) Page 149
(182) Page 150
(183) Page 151
(184) Page 152
(185) Page 153
(186) Page 154
(187) Page 155
(188) Page 156
(189) Page 157
(190) Page 158
(191) Page 159
(192) Page 160
(193) Page 161
(194) Page 162
(195) Page 163
(196) Page 164
(197) Page 165
(198) Page 166
(199) Page 167
(200) Page 168
(201) Page 169
(202) Page 170
(203) Page 171
(204) Page 172
(205) Page 173
(206) Page 174
(207) Page 175
(208) Page 176
(209) Page 177
(210) Page 178
(211) Page 179
(212) Page 180
(213) Page 181
(214) Page 182
(215) Page 183
(216) Page 184
(217) Page 185
(218) Page 186
(219) Page 187
(220) Page 188
(221) Page 189
(222) Page 190
(223) Page 191
(224) Page 192
(225) Page 193
(226) Page 194
(227) Page 195
(228) Page 196
(229) Page 197
(230) Page 198
(231) Page 199
(232) Page 200
(233) Page 201
(234) Page 202
(235) Page 203
(236) Page 204
(237) Page 205
(238) Page 206
(239) Page 207
(240) Page 208
(241) Page 209
(242) Page 210
(243) Page 211
(244) Page 212
(245) Page 213
(246) Page 214
(247) Page 215
(248) Page 216
(249) Page 217
(250) Page 218
(251) Page 219
(252) Page 220
(253) Page 221
(254) Page 222
(255) Page 223
(256) Page 224
(257) Page 225
(258) Page 226
(259) Page 227
(260) Page 228
(261) Page 229
(262) Page 230
(263) Page 231
(264) Page 232
(265) Page 233
(266) Page 234
(267) Page 235
(268) Page 236
(269) Page 237
(270) Page 238
(271) Page 239
(272) Page 240
(273) Page 241
(274) Page 242
(275) Page 243
(276) Page 244
(277) Page 245
(278) Page 246
(279) Page 247
(280) Page 248
(281) Page 249
(282) Page 250
(283) Page 251
(284) Page 252
(285) Page 253
(286) Page 254
(287) Page 255
(288) Page 256
(289) Page 257
(290) Page 258
(291) Page 259
(292) Page 260
(293) Page 261
(294) Page 262
(295) Page 263
(296) Page 264
(297) Page 265
(298) Page 266
(299) Page 267
(300) Page 268
(301) Page 269
(302) Page 270
(303) Page 271
(304) Page 272
(305) Page 273
(306) Page 274
(307) Page 275
(308) Page 276
(309) Page 277
(310) Page 278
(311) Page 279
(312) Page 280
(313) Page 281
(314) Page 282
(315) Page 283
(316) Page 284
(317) Page 285
(318) Page 286
(319) Page 287
(320) Page 288
(321) Page 289
(322) Page 290
(323) Page 291
(324) Page 292
(325) Page 293
(326) Page 294
(327) Page 295
(328) Page 296
(329) Page 297
(330) Page 298
(331) Page 299
(332) Page 300
(333) Page 301
(334) Page 302
(335) Page 303
(336) Page 304
(337) Page 305
(338) Page 306
(339) Page 307
(340) Page 308
(341) Page 309
(342) Page 310
(343) Page 311
(344) Page 312
(345) Page 313
(346) Page 314
(347) Page 315
(348) Page 316
(349) Page 317
(350) Page 318
(351) Page 319
(352) Page 320
(353) Page 321
(354) Page 322
(355) Page 323
(356) Page 324
(357) Page 325
(358) Page 326
(359) Page 327
(360) Page 328
(361) Rear Flyleaf
(362) Rear Flyleaf
(363) Rear Flyleaf
(364) Rear Flyleaf
(365) Rear Flyleaf
(366) Rear Flyleaf
(367) Rear Board
(368) Rear Board
(369) Spine
(370) Fore Edge
(371) Scale
(372) Color Palette