![loading/hleð](/images/loadingkey.gif)
(3) Blaðsíða [3]
dóttur merkt pinx. 1870. Einnig eru myndirnar sex af
Halldórsstaðafólkinu frá sama tíma. Þær voru uppruna-
lega níu talsins. Þær eru merktar á bakhlið AG 1871, þó
ekki af Arngrími sjálfum. Auk þessara málverka er ekki
kunnugt um nema tvær málaðar myndir í Þingeyjar-
sýslu, af Hraunkotshjónunum, Guðrúnu Jónsdóttur og
Þorgrími Halldórssyni.
Ekki eru þetta margar myndir á fimm ára tímabili,
einkum þegar þess er gætt að hann er hættur að teikna
blýants- og svartkrítarteikningar. En eitthvað var hann
farinn að huga að altaristöflugerð og þótt fáar séu, bera
þær vitni um framúrskarandi vandvirkni. Halldórsstaða-
myndirnar með sínum dökka grunni en skæru litum á
hörundi og sparifötum fólksins eru á sinn hátt fullgild
listaverk og eiga engan sinn líka í íslenskri list. Seinna
breytti Arngrímur svo nokkuð um stíl í mannamynda-
gerð.
Áður var á það minnst að fyrst eftir komu sína í
Svarfaðardal hefur Arngrímur látið til leiðast að teikna
nokkrar mannamyndir, þótt þá væri hann fyrir löngu
hættur því í Þingeyjarsýslu. Aftur á móti hélt hann
ótrauður áfram að mála mannamyndir og eru þekktar
sex myndir sem hann málaði eftir 1876. Af myndunum
eru fjórar af svarfdælskum bændum og tvær af konum á
skautbúningi. Myndirnar af körlunum fjórum sýna að
MYNDASKRÁ
Altaristöflur
1 KRISTUR MEÐ KALEIK HINS NÝJA SÁTTMÁLA í
HÆGRI HENDI EN UPPLYFTRI BLESSANDI VINSTRI
HENDI, 1871-72
Olía, 105 x 92
Líklegt er að Einarsstaðataflan sé fyrsta tilraun Arngríms
til að mála altaristöflu. Að efni til er hún skyldust
andlitsmyndunum, sem hann var vanur að fást við, og því
auðveldari viðfangs en aðrar töflur hans. Má ef til vill orða
það svo að Einarsstaðataflan brúi bilið milli mannamynd-
anna og altaristaflnanna.
í kirkjunni á Einarsstöðum í Reykjadal.
2 KRISTUR BIRTIST MARÍU MAGDALENU, 1881
Olía, 122,5 x 93
Um töfluna segir Arngrímur í bréfi til Benedikts á Auðnum
dags. í Gullbringu 1886: Aðra gjörði eg í Stykkishólms-
kirkju, sem eg hugsaði að mestu sjálfur, þótti mér það
skemmtilegra en að copiera.
í kirkjunni í Stykkishólmi.
3 UPPRISAN, 1879
Olía, 112 x 84
Árituð í vinstra horni að neðan Eptir Ch. Vanloo
en í hægra AGíslason
Taflan er gerð eftir sömu fyrirmynd og taflan í Stærri-
Árskógi og eftir henni hefur glataða Upsataflan einnig
verið.
I kirkjunni á Þverá í Laxárdal. Eigandi Jón Jónasson.
Mannamyndir
4 ÁRMANN SVEINSSON (Manni) (1861 -1885), 1864
Blýantsteikning, 14x14
Árituð Ármann Sveinsson, myndaður 8 maí 1864 á 3. ári,
en líklega er þetta ekki með hendi Arngríms heldur bætt
við seinna. Á ská til vinstri neðan við myndina er áskrift
hans Arngrímur Gíslason del. 1864.
Arngrímur er farinn að beita annarskonar litasamsetn-
ingu, horfinn frá hinum skæru andlitslitum og heldur sig
við tilbrigðaminni gulleitan meginlit. Þetta á einnig við
um myndina af Þorbjörgu Þórarinsdóttur, sem er ásamt
myndinni af Guðrúnu Hjaltalín, líklega síðasta manna-
mynd hans. Myndin af frú Hjaltalín er hinsvegar í
skærum litum en ófullgerð. Líklega er breytingin í annan
stíl, einkum í litbeitingu, þroskamerki.
Arngrímur málaði 10 altaristöflur og eru 8 þeirra enn í
kirkjum en tvær hafa glatast. Allar eru þær málaðar á
seinni árum hans. Elsta altaristaflan er máluð 1871 eða
1872. Upp frá þessu koma svo málaðar myndir hver á
fætur annarri, bæði mannamyndir og altaristöflur, þó
þannig að nokkuð langt er á milli þeirra, einkum
altaristaflnanna. í raun og veru hefur hann ekki farið að
beita sér verulega við þær fyrr en hann var sestur um
kyrrt vestur í Svarfaðardal. Það er fyrst á Völlum 1878,
en þar hafði hann afnot af kirkjunni, að hann tekur til við
altaristöflurnar svo að um munar.
í febrúar 1887 var Arngrímur málari inni á Möðruvöllum í
Hörgárdal til þess að hitta frú Hjaltalín og vinna að stóru
málverki af henni. Það varð síðasta mynd hans. Á
heimleið ofkældist hann og lagðist strax þegar heim
kom í svæsinni lungnabólgu. Hann andaðist 21. febrúar
eftir stutt en mjög hart helstríð.
Gefin Þjóðminjasafni íslands 1930 af Friðriki Sveinssyni
(Fred Swanson) i Winnipeg, syni Sveins Þórarinssonar.
Mms. 4975.
5 ARNGRÍMUR GÍSLASON (1829-1887)
Sjálfsmynd
Blýantsteikning, 32.5 x 24.5
Áritun engin, myndin er sögð vera eftir Arngrím sjálfan.
Gefin Þjóðminjasafni íslands af Andrési Johnson í Ásbúð
1963. Mms. 23272.
6 GUÐMUNDUR PÁLSSON (1836-1886), 1864
amtsskrifari, seinna sýslumaður, síðast í Mýra- og Borg-
arfjarðarsýslu.
Blýantsteikning, 37.3 x 25.5
Árituð Arngrímur Gíslason del. 1864.
Gefin Þjóðminjasafni íslands af Sigríði Thorarensen
1939. Mms. 7482.
7 GUÐRÚN HJALTALÍN (1833-1903), 1887
skólameistarafrú á Möðruvöllum.
Olía, 58 x 45
Áritun engin.
Síðasta mynd Arngríms, ófullgerð.
Gefin Þjóðminjasafni íslands af Bríeti Bjarnhéðinsdóttur
árið 1913. Mms. 265.
8 GUÐRÚN JÓNSDÓTTIR (1821-1896), 1871
húsfreyja á Halldórsstöðum í Laxárdal. Kona Þórarins
Magnússonar bónda þar, sjá nr. 22
Olía, 39 x 30
Áritun engin, en á bakhlið A G 1871, trúlega skrifað
seinna.
Gefin Þjóðminjasafni íslands af Sveini Þórarinssyni, Hall-
dórsstöðum 1922. Mms. 2597.
9 GUÐRÚN JÓNSDÓTTIR (1845-1914)
húsfreyja í Hraunkoti í Aðaldal.
Olía, 39.5 x 35.5